युद्धबिरामका लागि इरानको पछिल्लो प्रस्तावमा अमेरिकाले के जवाफ दियो ?

काठमाडौं । इरान र अमेरिकाबीच सात महिनादेखि जारी तनावका बीच एक पटक पुनः वार्ताको चहलपहल तीव्र भएको छ। इरानले बुधवार युद्ध अन्त्य गर्ने आफ्नो प्रस्तावमा अमेरिकाको आधिकारिक जवाफ प्राप्त भएको जनाएको छ। यद्यपि, केही दिनअघि मात्र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले तेहरानको यस प्रस्तावलाई सार्वजनिक रूपमा अस्वीकार गरेका थिए।

इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले अमेरिकाको जवाफ राष्ट्रपति मसूद पेजेशकियनसमक्ष मन्त्रिपरिषद्को बैठकमा पेस गरेका छन्। सरकारकी प्रवक्ता फतेमेह मोहाजेरानीले यसको जानकारी दिएकी हुन्। पेजेशकियनले इरान सम्झौतालाई अगाडि बढाउने हरसम्भव प्रयास गर्ने, तर इरानी जनताको अधिकारमा दृढताका साथ उभिने बताएका छन्। उनले कुनै पनि सम्झौताको आधार दुवै पक्षका लागि फाइदाजनक हुने रणनीति हुनुपर्ने उल्लेख गरे।

इरानले अमेरिकाले उसका प्रस्तावहरू स्वीकार गरेको छ वा अस्वीकार गरेको छ भन्ने कुरा अझै स्पष्ट पारेको छैन। वार्ता यस्तो समयमा भइरहेको छ जब इरानी विदेशमन्त्री न्यूयोर्कस्थित संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभाको बैठकबाट फर्किएका छन्। त्यहाँ इरानी अधिकारीहरूले अमेरिकी अधिकारीहरूसँग अप्रत्यक्ष वार्ता गरेका थिए। यसका साथै कतार र पाकिस्तानका मध्यस्थकर्ताहरूसँग पनि भेटघाट भएको थियो।

वार्तामा ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ (होर्मुज जलडमरूमध्य) प्रमुख मुद्दा बनेको छ। इरानले मध्यस्थकर्ताहरूमार्फत यदि अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरूको घेराबन्दी हटाउँछ, फ्रिज गरिएका इरानी सम्पत्तिहरू फुकुवा गर्छ र इरानी तेल बिक्रीमा लगाइएका प्रतिबन्धहरूमा छुट दिन्छ भने आफूले एक हप्ताभित्र ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ पुनः खोल्न सक्ने सङ्केत दिएको थियो।

ट्रम्पले यस प्रस्तावलाई तुरुन्तै अस्वीकार गरिदिएका थिए। उनले इरान कमजोर स्थितिमा रहेकाले सम्झौता गर्न चाहेको र उसको प्रस्ताव स्वीकार नगरिने बताएका थिए। यसका बाबजुद मध्यस्थकर्ताहरू दुई देशबीचको युद्ध अन्त्य गराउन र ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’लाई पुनः खुलाउन प्रयासरत छन्।

यसैबीच अमेरिकाले इरानमाथि आर्थिक दबाब अझ बढाएको छ। अमेरिकी ट्रेजरी विभागले इरान, हङकङ र पाकिस्तानका १० जना व्यक्ति तथा संस्थाहरूमाथि नयाँ प्रतिबन्ध लगाएको छ। यी व्यक्ति र कम्पनीहरूले इरानको सैन्य आपूर्ति शृङ्खलामा सहयोग गरिरहेको अमेरिकाको आरोप छ।

युद्ध सुरु भएयता इरानको अर्थतन्त्रमा दबाब बढ्दै गएको छ। तेहरानमा मङ्गलवार एक डलरको सट्टा २५ लाखभन्दा बढी रियालमा कारोबार भयो, जसलाई मुद्राको रेकर्ड तल्लो स्तर मानिएको छ। सेप्टेम्बर २ मा यो तथ्याङ्क प्रति डलर २२ लाख रियाल थियो। औषधिहरूको मूल्य पनि केही मामिलामा तीन गुणाभन्दा बढी बढेको छ भने खाद्यान्न सामग्रीहरू पनि महँगो भएका छन्। अब तेहरानले अमेरिकाको जवाफ प्राप्त गरिसकेको छ। वार्ताको बाटो खुला छ, तर युद्ध अन्त्य गर्ने बाटो अझै पनि सहज देखिँदैन।