अन्तरिक्षमा बन्दैछ भविष्यको डाटा सेन्टर ? कृत्रिम बुद्धिमत्ताले खोज्दैछ पृथ्वी बाहिर

 कृत्रिम बुद्धिमत्ताको तीव्र विस्तारसँगै विश्वभर विशाल डाटा सेन्टरको आवश्यकता बढ्दै गएको छ । तर डाटा प्रशोधनका लागि आवश्यक विद्युत्, जमिन, प्रसारण पूर्वाधार र सरकारी अनुमति जुटाउनु दिनप्रतिदिन कठिन बन्दै गएपछि प्रविधि उद्योगले पृथ्वीबाहिरको सम्भावनासमेत खोज्न थालेको छ ।

भविष्यमा कृत्रिम बुद्धिमत्ताका लागि आवश्यक विशाल कम्प्युटिङ पूर्वाधार अन्तरिक्षमा स्थापना गर्न सकिने सम्भावनाबारे अहिले अनुसन्धान र प्रयोग भइरहेका छन् । यसको अर्थ पृथ्वीका डाटा सेन्टर तत्काल अन्तरिक्षमा सारिने होइन । तर ऊर्जा र पूर्वाधारको बढ्दो दबाबले अन्तरिक्षमा कम्प्युटिङ गर्ने अवधारणालाई सम्भावित दीर्घकालीन विकल्पका रूपमा अघि ल्याएको छ ।

डाटा सेन्टर विस्तारको मुख्य बाधा विद्युत्

कृत्रिम बुद्धिमत्ताका लागि प्रयोग हुने ठूला डाटा सेन्टर निर्माण गर्न अत्याधुनिक चिप र ठूलो लगानी मात्र पर्याप्त हुँदैन । त्यसका लागि ठूलो परिमाणमा निरन्तर विद्युत् आपूर्ति आवश्यक हुन्छ ।

विशाल डाटा सेन्टर परियोजनाले सयौँदेखि हजारौँ मेगावाटसम्म विद्युत् माग गर्न सक्ने अवस्था छ । तर नयाँ विद्युत् जडान, सबस्टेसन निर्माण, प्रसारण लाइन विस्तार र स्थानीय अनुमति लिन लामो समय लाग्ने गरेको छ ।

यसले विद्युत् र आवश्यक पूर्वाधार पहिल्यै उपलब्ध भएका स्थानको महत्व बढाएको छ । अर्थात् अहिले डाटा सेन्टरका लागि भवनभन्दा पनि विद्युत् उपलब्धता र त्यससँग जोडिएको पूर्वाधार महत्वपूर्ण सम्पत्ति बन्न थालेको छ ।

गुगलको अन्तरिक्षीय कम्प्युटिङ परीक्षण

अन्तरिक्षमा कम्प्युटिङ गर्ने अवधारणामा ठूला प्रविधि कम्पनीहरूले चासो देखाएका छन् । गुगलले ‘प्रोजेक्ट सनक्याचर’ मार्फत अन्तरिक्षमा कृत्रिम बुद्धिमत्ताका लागि प्रयोग हुने विशेष कम्प्युटिङ प्रणाली राख्ने सम्भावनाबारे अनुसन्धान गरिरहेको छ ।

अन्तरिक्षमा पठाइएका कम्प्युटिङ प्रणालीले प्रक्षेपणको दबाब, विकिरण, अत्याधिक तापक्रम परिवर्तनलगायत चुनौती सामना गर्न सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने विषय यस प्रकारको अनुसन्धानको महत्वपूर्ण पक्ष हो ।

एलन मस्कले पनि भविष्यमा अन्तरिक्षमा कृत्रिम बुद्धिमत्तासम्बन्धी कम्प्युटिङ ठूलो स्तरमा विस्तार हुन सक्ने धारणा सार्वजनिक गरेका छन् ।

तर यसको व्यावहारिक प्रयोगका लागि प्रविधिको विश्वसनीयता, प्रक्षेपण लागत, मर्मतसम्भार, सञ्चार प्रणाली र अन्तरिक्षमा उपकरणको आयुजस्ता प्रश्न अझै बाँकी छन् ।

पृथ्वीका डाटा सेन्टर भने तत्काल हट्दैनन्

अन्तरिक्षमा डाटा सेन्टरको सम्भावना चर्चामा आए पनि अहिलेको वास्तविकता पृथ्वीमै केन्द्रित छ ।

ठूला प्रविधि कम्पनी र अन्य ग्राहकहरूले लामो अवधिका सम्झौता गरिरहेका छन् । उनीहरूलाई अहिले नै मेगावाट क्षमताको विद्युत्, जमिन, भवन, चिस्यान प्रणाली र सञ्चार पूर्वाधार आवश्यक छ ।

त्यसैले अन्तरिक्षमा कम्प्युटिङको सम्भावनाले हाल निर्माण भइरहेका डाटा सेन्टरको माग घटाउने अवस्था आएको छैन । अहिले पृथ्वीमा डाटा सेन्टर विस्तार तीव्र भइरहेकै समयमा भविष्यका लागि अर्को सम्भावित बाटो खोज्ने नै काम भइरहेको छ ।

बिटक्वाइन माइनिङबाट कृत्रिम बुद्धिमत्ताको पूर्वाधारतर्फ

डाटा सेन्टरको बदलिँदो बजारमा अर्को महत्वपूर्ण परिवर्तन विद्युत् पहुँच भएका बिटक्वाइन माइनिङ परियोजनासँग जोडिएको छ । बिटक्वाइन माइनिङ सञ्चालन गर्ने कम्पनीहरूले विगतमा सस्तो विद्युत्, ठूलो जमिन र सबस्टेसन उपलब्ध भएका स्थानमा ठूलो लगानी गरेका थिए । अहिले त्यही पूर्वाधार कृत्रिम बुद्धिमत्ताका लागि आवश्यक डाटा सेन्टर सञ्चालनमा उपयोगी बन्न थालेको छ ।

केही समान विद्युत् क्षमताबाट कृत्रिम बुद्धिमत्तासम्बन्धी पूर्वाधारले बिटक्वाइन माइनिङभन्दा उल्लेख्य बढी आम्दानी गर्न सक्ने अवस्था देखिएको छ । त्यसैले कतिपय माइनिङ कम्पनीहरू आफ्ना विद्युत् पहुँच भएका परियोजना कृत्रिम बुद्धिमत्ता केन्द्रका रूपमा प्रयोग गर्ने वा बिक्री गर्ने दिशामा अघि बढिरहेका छन् ।

यसले डाटा सेन्टर उद्योगमा एउटा नयाँ प्रतिस्पर्धा सिर्जना गरेको छ, नयाँ जमिन खोज्नेभन्दा पहिल्यै विद्युत् र प्रसारण पूर्वाधार भएको जमिन लिने ।

सयौँ मेगावाटका परियोजना निर्माणको दौड

अमेरिकाका विभिन्न राज्यमा अहिले नै सयौँ मेगावाट क्षमताका डाटा सेन्टर परियोजनाहरू विकास वा बिक्रीका लागि अघि सारिएका छन् । टेक्सासमा ४८० मेगावाट क्षमताको डाटा सेन्टर परिसर, ओहायोमा २०० मेगावाटको परियोजना, १०० मेगावाटको अर्को साइट तथा ३० मेगावाट क्षमताको कृत्रिम बुद्धिमत्ता तथा उच्च क्षमताको कम्प्युटिङ परिसरजस्ता परियोजना चर्चामा छन् । केही परियोजनाले आफ्नै विद्युत् उत्पादन क्षमता विकास गर्ने र आवश्यक अवस्थामा राष्ट्रिय विद्युत् प्रणालीबाट अलग भएर पनि सञ्चालन गर्न सकिने दाबी गरेका छन् । यस्ता क्षमता र कारोबारसम्बन्धी तथ्यांक भने परियोजना विकासकर्ता वा बिक्री पक्षबाट प्रस्तुत गरिएका हुन सक्छन् । त्यसैले वास्तविक कारोबारअघि प्राविधिक, आर्थिक र कानुनी परीक्षण आवश्यक हुन्छ ।

अब प्रश्न पृथ्वीको सीमाभन्दा बाहिर

कृत्रिम बुद्धिमत्ताको विस्तारसँगै विश्वको कम्प्युटिङ क्षमता कति ठूलो बन्ने हो भन्ने प्रश्न अझै खुला छ ।

डाटा प्रशोधनको माग बढ्दै जाँदा विद्युत् उत्पादन, प्रसारण प्रणाली, जमिन, पानी तथा चिस्यानजस्ता स्रोतमा दबाब बढ्न सक्छ । त्यस अवस्थामा अन्तरिक्षमा उपलब्ध विशाल सौर्य ऊर्जालाई प्रयोग गरेर कम्प्युटिङ गर्ने अवधारणाले थप महत्व पाउन सक्छ ।

अन्तरिक्षमा वायुमण्डलीय अवरोध कम हुने र सूर्यको ऊर्जा निरन्तर प्रयोग गर्न सकिने सम्भावना यसको आकर्षण हो । तर त्यसलाई व्यवहारमा उतार्न प्रक्षेपण लागत, उपकरणको सुरक्षा, विकिरण, ताप व्यवस्थापन, सञ्चार, मर्मतसम्भार र अन्तरिक्षमा ठूलो संरचना निर्माणजस्ता चुनौती समाधान गर्नुपर्नेछ ।

त्यसैले अहिले नै डाटा सेन्टर पृथ्वीबाट अन्तरिक्षमा सर्दैछन् भन्नु हतार हुनेछ । तर एउटा परिवर्तन भने स्पष्ट देखिन्छ, कृत्रिम बुद्धिमत्ताको विस्तारले कम्प्युटिङका लागि आवश्यक ऊर्जा र पूर्वाधारको सीमालाई नयाँ ढंगले परिभाषित गर्न थालेको छ ।

आज डाटा सेन्टरका लागि सबैभन्दा महत्वपूर्ण ठाउँ पृथ्वीमा विद्युत् पुगेको जमिन हो ।

भोलि पर्याप्त ऊर्जा र पूर्वाधारको खोजीले कम्प्युटिङलाई पृथ्वीको सीमाभन्दा बाहिर पुर्‍याउन सक्छ ।

आजको डाटा सेन्टर जमिनमा छ । भविष्यको डाटा सेन्टर आकाशमा पुग्ने सम्भावनाको खोजी भने सुरु भइसकेको छ ।